นิทรรศการออนไลน์ "หลวงสวัสดิสารศาสตรพุทธิ กับการวางรากฐานการฝึกหัดครูชั้นสูง"

× Search

นิทรรศการออนไลน์
"หลวงสวัสดิสารศาสตรพุทธิ ผู้วางรากฐานการฝึกหัดครูชั้นสูง"

หอจดหมายเหตุ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ขอเชิญชวนทุกท่านร่วมรำลึกคุณูปการ ของบุคคลสำคัญ ผู้ร่วมก่อตั้งมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ คือ ศาสตราจารย์ หม่อมหลวงปิ่น มาลากุล และ ศาสตราจารย์ ดร. สาโรช บัวศรี ศาสตราจารย์ ดร.สุดใจ เหล่าสุนทร และวันนี้หอจดหมายเหตุ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ขอแนะนำชีวประวัติของปูชนียบุคคลที่มีความสำคัญมากอีกท่านหนึ่ง นั่นคือ หลวงสวัสดิสารศาสตรพุทธิ ผู้ร่วมก่อตั้ง และเป็นผู้อำนวยการคนแรกของโรงเรียนฝึกหัดครูชั้นสูง ที่ท่านเคยกล่าวไว้ว่า “การศึกษา คือ สิ่งที่เหลืออยู่ภายหลังที่เราลืมอะไรหมดแล้ว”"

หอจดหมายเหตุมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ จึงขอนำเสนอนิทรรศการออนไลน์..“หลวงสวัสดิสารศาสตรพุทธิ ผู้วางรากฐานการฝึกหัดครูชั้นสูง” ให้ทุกท่านได้รับชม

ภาพถ่ายหลวงสวัสดิสารศาสตรพุทธิ

รำลึกคุณูปการหลวงสวัสดิสารศาสตรพุทธิ

หลวงสวัสดิสารศาสตรพุทธิ (อ่านว่า หลวง-สะ-หวัด-ดิ-สาน-สาด-ตรฺะ-พุด) หรือ สวัสดิ์ สุมิตร เป็นบุตรของนาย อี เอส สมิธ (E.S. Smith) และนางชุ่ม สมิธ เกิดเมื่อวันที่ 4 พฤษภาคม 2444 ที่ตรอกกัปตันบุช อำเภอบางรัก จังหวัดพระนคร สมรสกับนางสาวถนอมศรี สุมิตร (สกุลเดิม จิลลานนท์) มีบุตร 1 คน และธิดา 1 คน สำเร็จการศึกษาจากโรงเรียนฝึกหัดครูแอคซิเดอร์ และ ในระดับปริญญา B.Sc. (Bachelor of Science) จากมหาวิทยาลัยอเบอร์ดีน สกอตแลนด์ สหราชอาณาจักร

การจบปริญญาในสาขาวิทยาศาสตร์ทำให้ท่านเป็นผู้วางรากฐานให้กับหลักสูตรวิทยาศาสตร์ในระดับมัธยมศึกษาของประเทศไทยในขณะนั้น และได้เริ่มจัดตั้งหน่วยศึกษานิเทศก์ขึ้นเป็นครั้งแรกในประเทศ ด้วยความที่ท่านจบทางด้านวิทยาศาสตร์มา ท่านจึงพอใจที่จะพิสูจน์ผลงานด้วยการกระทำมากกว่าพูด และท่านเป็นผู้ที่รักการศึกษาอยู่ตลอดชีวิต วิชาการมีความสำคัญเท่าการบริหาร ฉะนั้นเมื่อท่านได้ปฏิบัติงานด้านการศึกษาและเฝ้าสังเกตวิเคราะห์ความเคลื่อนไหวทางการศึกษาของไทยมาเป็นเวลานาน ทั้งในงานการปรับปรุงวิชาการ งบประมาณและการบริหาร ท่านได้กล่าวไว้ว่า “การศึกษา คือ สิ่งที่เหลืออยู่ภายหลังที่เราลืมอะไรหมดแล้ว” ท่านจึงมองเห็นว่าการดำเนินงานเกี่ยวกับการศึกษานั้น ไม่มีเวลาเหลือให้เราพูดเล่นเจรจากันมากนักนอกจากต้องเร่งรีบช่วยกันลงมือทำทันที ด้วยความเสียสละและเอาจริงเอาจัง

หลวงสวัสดิสารศาสตรพุทธิขณะสอนนักเรียน โรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย พ.ศ. 25461

ผู้อำนวยการโรงเรียนฝึกหัดครูชั้นสูงคนแรก

หลังจากที่ศาสตราจารย์ ม.ล.ปิ่น มาลากุล มีดำริให้ก่อตั้งโรงเรียนฝึกหัดครูชั้นสูงขึ้นมาแล้วนั้น สิ่งสำคัญต่อมาที่ต้องทำ คือ การสรรหาบุคลากรที่มีความสามารถเพื่อมาบริหารโรงเรียนฝึกหัดครูชั้นสูงนี้ ในที่สุด ท่านจึงได้เลือกข้าราชการผู้มีความสามารถท่านหนึ่งนั่นคือ หลวงสวัสดิสารศาสตรพุทธิ อธิบดีกรมวิสามัญศึกษามาดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการโรงเรียนฝึกหัดครูชั้นสูงเป็นคนแรกและคนเดียว (เพราะหลังจากนั้นโรงเรียนฝึกหัดครูชั้นสูงก็ถูกรวมเป็นหนึ่งเดียวกับวิทยาลัยวิชาการศึกษา)

หลวงสวัสดิสารศาสตรพุทธิ

หลวงสวัสดิสารศาสตรพุทธิ ตรวจราชการต่างจังหวัดร่วมกับศาสตราจารย์ หม่อมหลวงปิ่น มาลากุล พ.ศ. 2500

สุภาพบุรุษผู้เป็นแบบอย่างที่ดี

เนื่องจากท่านจบการศึกษามาจากสหราชอาณาจักรทำให้ท่านมีความเป็นสุภาพบุรุษตามแบบฉบับผู้ดีอังกฤษติดตัวมาด้วย ดังจะเห็นได้จากที่ อ.หทัย ตันหยง บันทึกไว้ว่า "หลวงสวัสดิฯ ท่านเป็นผู้รักษาระเบียบวินัย เคร่งครัด ตรงต่อเวลา รับผิดชอบ มีน้ำใจหนักแน่นและทำประโยชน์ให้ส่วนรวม กิจวัตรประจำวันที่ท่านวางไว้ให้นักเรียนโรงเรียนฝึกหัดครูชั้นสูง คือ การตื่นนอนแต่เช้าเพื่อมากายบริหาร เสร็จแล้วจึงไปเรียนก่อน 1 ชม.แล้วค่อยมารับประทานอาหารเช้า แล้วกลับไปเรียนต่อจนถึงเย็น ก่อนนอน สามทุ่มครึ่งก็ต้องสวดมนต์" แม้จะมีเชื้อฝรั่ง แต่ อ.หทัย ก็บอกว่า "แม้จะดูกลัว ๆ เพราะหน้าตาท่านเป็นฝรั่งชัด ๆ แต่พอใกล้ชิดแล้วเหมือนพระหลวงตาใจดี พูดช้า ๆ เมตตาพวกเรา ที่น่าแปลกใจคือ ท่านเป็นพุทธมามกะที่เคร่งครัดในหลักธรรมของพระพุทธศาสนาอย่างยิ่ง"

"ทำดีกว่าพูด" คำครูของ หลวงสวัสดิสารศาสตรพุทธิ

หลวงสวัสดิสารศาสตรพุทธิได้สร้างคุณงามความดีไว้ในวงราชการของกระทรวงศึกษาธิการไว้อย่างมากมาย ในที่นี้ขอนำเอาข้อความบางตอนซึ่ง ศาสตราจารย์คุณรัญจวน อินทรกำแหง ได้เขียนคำไว้อาลัยในหนังสืออนุสรณ์วันพระราชทานเพลิงศพหลวงสวัสดิสารศาสตรพุทธิมาเป็นตัวอย่างดังนี้

“ คุณหลวงสวัสดิสารศาสตรพุทธผู้ได้รับสมญาว่า อธิบดีสุภาพบุรุษของกระทรวงศึกษาธิการผู้มีอุดมคติว่า ทำดีกว่าพูด... ท่านได้รับการสนองพระเดชพระคุณของบ้านเมืองในตำแหน่งข้าราชการประจำเริ่มตั้งแต่ตำแหน่งนักเรียนกรมศึกษา กระทรวงธรรมการ เมื่อวันที่ 12 พฤษภาคม พ.ศ. 2461 จนถึงตำแหน่งอธิบดีกรมวิสามัญศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ และเกษียณอายุในตำแหน่งนี้ เมื่อวันที่ 13 ธันวาคม พ.ศ. 2504 และในระหว่าง พ.ศ. 2503-2506 ยังได้รับมอบหมายจากกระทรวงศึกษาธิการให้ดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการจัดตั้งมหาวิทยาลัยเชียงใหม่อีกด้วย ”

หลวงสวัสดิสารศาสตรพุทธิ ขณะดำรงตำแหน่งอธิบดีกรมวิสามัญศึกษา ตรวจราชการ ณ โรงเรียนสตรีเพชรบูรณ์ พ.ศ. 2500

บันทึกคำอวยพร แด่หลวงสวัสดิสารศาสตรพุทธ อธิบดีกรมวิสามัญศึกษา เนื่องในวันคล้ายวันเกิดปีที่ 60 พ.ศ. 2504 โดยประชุมสุข อาชวอำรุง

ในสมุดบันทึกประจำตัวท่าน จะมีข้อความสั้นๆ เป็นภาษาอังกฤษว่า

I have done my duty

I have paid my debt

I have done my best

And here is my story

ซึ่งแปลได้ว่า "ข้าพเจ้าทำหน้าที่ของข้าพเจ้าแล้ว ข้าพเจ้าชำระหนี้ของข้าพเจ้าแล้ว ข้าพเจ้าทำทุกอย่างสุดความสามารถแล้ว และนี่คือเรื่องราวของข้าพเจ้า" ข้อความนี้ชี้ให้เห็นถึงคุณสมบัติประจำตัวท่านได้เป็นอย่างดี

บันทึกคำอวยพร แด่หลวงสวัสดิสารศาสตรพุทธิ เนื่องในวันคล้ายวันเกิด 60 ปี พ.ศ. 2504 โดย ประชุมสุข อาชวอำรุง

งานทำบุญวันคล้ายวันเกิด อายุครบ 60 ปี หลวงสวัสดิสารศาสตรพุทธิ พ.ศ. 2504

รูปปั้นหลวงสวัสดิสารศาสตรพุทธิ (ด้านซ้าย) บุคคลสำคัญอีกหนึงท่านของมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ

บูรพาจารย์ แห่งศรีนครินทรวิโรฒ

งานทำบุญเนื่องในวันคล้ายวันเกิด อายุครบ 60 ปี หลวงสวัสดิสารศาสตรพุทธิ พ.ศ. 2504

หลวงสวัสดิสารศาสตรพุทธิทำงานรับใช้ด้านการศึกษาให้กับประเทศไทยมาอย่างยาวนาน ท่านได้จากไปอย่างสงบด้วยโรคหัวใจ เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน 2515 สิริอายุได้ 71 ปี

หลวงสวัสดิสารศาสตรพุทธิ เคยกล่าวเป็นภาษาไทยสั้นๆ ว่า “การศึกษาคือสิ่งที่เหลืออยู่ภายหลังที่เราลืมอะไรหมดแล้ว” ในที่นี้ ใคร่ขอจารึกเลียนคำของท่านว่า คุณงามความดีของหลวงสวัสดิสารศาสตรพุทธิ คือ สิ่งที่เหลืออยู่ให้ญาติมิตรและศิษย์ได้นึกถึงด้วยความอาลัย ภายหลังที่ท่านอนิจกรรมแล้ว

เรียบเรียงโดย

ส่วนงานบริหารหอจดหมายเหตุและศูนย์ศิลปกรรมแห่งประเทศไทย สถาบันวัฒนธรรมและศิลปะ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ